تفاوت فرش، گلیم و جاجیم در چیست؟

بسیاری از مردم هنگام خرید کفپوش، فرش، گلیم و جاجیم را یکی می‌دانند یا نمی‌دانند کدام برای خانه آنها مناسب‌تر است. در این مقاله به زبان ساده، می‌گوییم هرکدام چه ویژگی‌ای دارد، کجا به کار می‌آید و تفاوت اصلی آن‌ها در چیست. هدف این است که بعد از خواندن این متن، خودتان بتوانید تصمیم بگیرید کدام را برای فضای مورد نظرتان بخرید.

فرش چیست؟

فرش نوعی کفپوش پرزدار است که از گره زدن الیاف (پشم، ابریشم، اکریلیک یا پلی‌استر) روی تار و پود عمودی و افقی تشکیل می‌شود. وجود پرز باعث نرمی، گرمی و جذب صدا می‌شود. فرش می‌تواند دستبافت (با گره فارسی یا ترکی) یا ماشینی باشد. ضخامت، تراکم گره و جنس الیاف، کیفیت و دوام آن را تعیین می‌کند. فرش دستبافت معمولاً نقش‌های پیچیده‌تری دارد و ارزش هنری بالاتری نسبت به فرش ماشینی دارد. برای راهنمایی بیشتر و اینکه هرکدام از این الیاف چه مشخصاتی دارند لطفا روی فرش پلی استر، فرش اکریلیک و فرش پشمی کلیک کنید.

کاربرد فرش

فرش در فضاهای نشیمن، پذیرایی و اتاق خواب کاربرد اصلی را دارد؛ جاهایی که راحتی، نرمی و گرمی زیر پا اولویت است. فرش‌های ماشینی نازک‌تر و بادوام‌تر در راهروها و فضاهای نیمه‌پرتعداد هم استفاده می‌شوند. فرش دستبافت ظریف اغلب روی دیوار به عنوان تابلو نصب می‌شود یا در اتاق‌های کم‌رفت‌آمد مثل پذیرایی پهن می‌شود، همچنین فرش عایق سرما و صدا است. در صفحه فرش کاشان می‌توانید تمام طرح‌های کارخانه فرش آرش را مشاهده کنید.

گلیم چیست؟

گلیم کفپوشی تخت، بدون پرز و نازک است که با درهم فشردن پودها روی تارهای عمودی بافته می‌شود و هیچ گرهی برای ایجاد پرز در آن زده نمی‌شود. سطح گلیم کاملاً صاف و سفت است. بافت آن معمولاً با پشم، پنبه یا کرک بز انجام می‌شود. گلیم برخلاف فرش، نقش‌های هندسی و خشک دارد و در مناطق عشایری و روستایی ایران بافته می‌شود. پشت و روی گلیم شبیه هم است ولی برخلاف جاجیم کاملاً یکسان نیست.

کاربرد گلیم

گلیم در فضاهای پرتردد مثل راهرو، آشپزخانه، راه پله و ورودی ساختمان کاربرد دارد، چون گرد و غبار و لک را کمتر جذب می‌کند و در برابر رفت‌وآمد مقاوم است. گلیم به عنوان سجاده، روانداز زیر بساط کودک، زیر گلدان بزرگ، یا دیوارکوب در دکوراسیون روستیک و سنتی استفاده می‌شود. در فرهنگ عشایری، گلیم جانماز، خورجین، سفره و زیرانداز اسب هم بوده است. گلیم برای کسی که به دنبال کفپوش نرم است مناسب نیست، ولی برای فضاهای پرکاربرد انتخاب مقرون‌به‌صرفه‌ای است.

جاجیم چیست؟

جاجیم نوعی بافت نازک، سبک و شیاردار (ماهوت‌دار) است که از درهم تنیدن تار و پودهای رنگی به صورت پلکانی ساخته می‌شود. برخلاف گلیم، جاجیم اغلب دو رو است و نقش آن از هر دو طرف کاملاً دیده می‌شود. جنس آن معمولاً پشم یا پنبه است و سطحی سفت، خنک و زبرتر از گلیم دارد. بافت جاجیم شل‌تر از گلیم است و به همین دلیل انعطاف بیشتری دارد. طرح جاجیم معمولاً راه‌راه و ساده است.

کاربرد جاجیم

جاجیم در زندگی عشایری و روستایی به عنوان زیرانداز سبک و قابل حمل، خورجین (کیف دو محفظه برای حمل وسایل)، جل اسب، جانمازی که جمع می‌شود، و رختخواب‌پیچ کاربرد دارد. در خانه‌های شهری امروزی، از جاجیم بیشتر به عنوان سفره، رومیزی، دیوارکوب، یا کف‌پوش فصلی در ایوان و تراس استفاده می‌شود. جاجیم برای کف‌پوش دائمی نشیمن و اتاق خواب مناسب نیست، ولی برای دکوراسیون روستیک، فضاهای موقت و وسایل حمل‌ونقل سنتی کاربرد خوبی دارد.

تفاوت گلیم و فرش

تفاوت اصلی گلیم و فرش در وجود پرز است. فرش دارای پرزهای بلند و نرمی است که از گره زدن الیاف روی تار و پود ایجاد می‌شود، در حالی که گلیم سطحی کاملاً تخت، صاف و بدون هیچ پرزی دارد. به همین دلیل، فرش زیر پا گرم و نرم است ولی گلیم سفت و خنک می‌باشد. از نظر بافت، فرش با گره (فارسی یا ترکی) بافته می‌شود اما گلیم با فشردن پودها بدون هیچ گرهی. فرش نقش‌های ظریف، گل و مرغ و اسلیمی دارد، در حالی که گلیم بیشتر نقش‌های هندسی، خشک و ذهنی (بدون نقشه از پیش طراحی شده) دارد. از نظر کاربرد، فرش برای فضاهای نشیمن و کم‌تردد مثل پذیرایی و اتاق خواب مناسب است، اما گلیم برای راهروها، آشپزخانه و فضاهای پرتردد کاربرد دارد چون در برابر لک و رفت‌آمد مقاوم‌تر است. گلیم نسبت به فرش نازک‌تر، سبک‌تر و معمولاً ارزان‌تر است، ولی نرمی و گرمی فرش را ندارد.

تفاوت فرش و جاجیم

تفاوت اساسی فرش و جاجیم در ساختار بافت و وجود پرز است. فرش دارای پرزهای بلند و نرمی است که از گره زدن الیاف روی تار و پود ایجاد می‌شود، در حالی که جاجیم کاملاً بدون پرز است و سطحی نازک، سبک و شیاردار (ماهوت‌دار) دارد که از درهم تنیدن تار و پود به صورت پلکانی ساخته می‌شود. فرش زیر پا گرم، نرم و ضخیم است ولی جاجیم سفت، خنک و بسیار نازک می‌باشد. از نظر رو بودن بافت، جاجیم اغلب دو رو است و نقش آن از هر دو طرف دیده می‌شود، در حالی که فرش فقط یک رو دارد و پشت آن طرح مشخصی ندارد. فرش نقش‌های پیچیده، ظریف و گل‌دار دارد اما جاجیم معمولاً طرح‌های ساده و راه‌راه دارد. از نظر کاربرد، فرش برای نشیمن، پذیرایی و اتاق خواب مناسب است، در حالی که جاجیم بیشتر به عنوان سفره، رومیزی، خورجین، دیوارکوب یا زیرانداز موقت در فضاهای کم‌تردد و دکوراسیون روستیک کاربرد دارد و برای کف‌پوش دائمی نشیمن توصیه نمی‌شود. فرش نسبت به جاجیم بسیار سنگین‌تر، ضخیم‌تر و گرم‌تر است، ولی جاجیم سبک، جمع‌شونده و قابل حمل می‌باشد.

تفاوت گلیم و جاجیم

تفاوت اصلی گلیم و جاجیم در نوع بافت و سطح محصول است. گلیم سطحی کاملاً تخت، صاف و یکدست دارد که از فشرده شدن پودها روی تارها بدون هیچ گرهی ایجاد می‌شود، در حالی که جاجیم سطحی شیاردار، پلکانی و ماهوت‌دار دارد که از درهم تنیدن تار و پودهای رنگی به صورت اریب یا پله‌ای ساخته می‌شود. مهم‌ترین تفاوت در دو رو بودن است: جاجیم اغلب دو رو است و نقش آن از هر دو طرف کاملاً یکسان دیده می‌شود، اما گلیم دو رو نیست و پشت و روی آن تفاوت دارد (هرچند هر دو تخت هستند). از نظر ضخامت و وزن، جاجیم از گلیم نازک‌تر، سبک‌تر و شل‌بافت‌تر است و انعطاف بیشتری دارد. طرح گلیم معمولاً هندسی و خشک است اما اغلب از چند رنگ مشخص تشکیل می‌شود، در حالی که طرح جاجیم اغلب ساده‌تر و به صورت راه‌راه‌های موازی و تکراری است. از نظر کاربرد، گلیم برای کف‌پوش فضاهای پرتردد مثل راهرو و آشپزخانه مناسب است، اما جاجیم به دلیل سبکی و دو رو بودن بیشتر برای سفره، رومیزی، خورجین، دیوارکوب و زیراندازهای موقت و قابل حمل کاربرد دارد تا کف‌پوش دائمی.